VBAR

VBAR: wat hield dit wetsvoorstel in en waarom komt waarschijnlijk de Zelfstandigenwet ervoor in de plaats?

De afgelopen jaren is er veel gesproken over strengere regels rondom zzp'ers, schijnzelfstandigheid en de beoordeling van arbeidsrelaties. Een van de wetsvoorstellen die daarbij veel aandacht kreeg, was de VBAR.

Op deze pagina leggen we uit wat de VBAR was, waarom dit voorstel voor zoveel discussie zorgde en waarom de overheid inmiddels steeds meer richting de Zelfstandigenwet lijkt te bewegen.

Rechtsvermoeden Arbeidsrelatie Ondernemerschap Wetgeving

Waar staat het voor?

Waar staat VBAR voor?

VBAR staat voor Verduidelijking Beoordeling Arbeidsrelaties en Rechtsvermoeden. Met dit wetsvoorstel wilde de overheid meer duidelijkheid creëren over de vraag wanneer iemand werkt als zelfstandige ondernemer en wanneer sprake kan zijn van een dienstverband.

De VBAR moest deels opvolging geven aan de voortdurende discussie rondom de Wet DBA en schijnzelfstandigheid.

Aanleiding

Waarom kwam de overheid met de VBAR?

De overheid zag dat er al jarenlang veel onduidelijkheid bestond over de beoordeling van zzp constructies.

Veel opdrachtgevers waren bang geworden om zelfstandigen in te huren, omdat zij vreesden voor naheffingen, boetes, juridische procedures en discussies met de Belastingdienst. Tegelijkertijd merkten veel zzp'ers dat opdrachten verdwenen of dat organisaties strengere eisen gingen stellen voordat zij nog met zelfstandigen wilden samenwerken.

De overheid wilde met de VBAR meer duidelijkheid creëren over arbeidsrelaties en schijnzelfstandigheid.

Wat veranderde?

Wat wilde de VBAR veranderen?

De VBAR probeerde arbeidsrelaties duidelijker te beoordelen aan de hand van verschillende factoren. Daarbij werd gekeken naar onderwerpen zoals gezagsverhouding, aansturing door de opdrachtgever, vrijheid van uitvoering, ondernemerskenmerken, economische afhankelijkheid, ondernemingsrisico en gedrag in de praktijk.

Het doel was om beter onderscheid te maken tussen echte zelfstandigen, werknemers in loondienst en situaties die mogelijk wijzen op schijnzelfstandigheid.

Discussie

Waarom zorgde de VBAR voor discussie?

Veel zzp'ers en opdrachtgevers vonden dat de VBAR te sterk keek vanuit het idee van werknemerschap. Critici waren bang dat echte ondernemers hierdoor onterecht risico zouden lopen om als werknemer te worden gezien.

Vooral zelfstandigen die langdurig voor opdrachtgevers werken, maakten zich zorgen over vragen zoals: mag ik nog langdurig voor één opdrachtgever werken, durven opdrachtgevers straks nog zzp'ers in te huren, wanneer word ik gezien als ondernemer en wordt zelfstandig werken straks moeilijker?

Daardoor ontstond veel discussie binnen sectoren zoals zorg, bouw, logistiek, beveiliging, IT en consultancy.

Rechtsvermoeden

Wat is het rechtsvermoeden binnen de VBAR?

Een belangrijk onderdeel van de VBAR was het zogenaamde rechtsvermoeden van werknemerschap. Dit hield in dat bij bepaalde lage uurtarieven sneller vermoed zou kunnen worden dat iemand eigenlijk werknemer is in plaats van zelfstandig ondernemer.

Volgens de overheid moest dit extra bescherming bieden aan kwetsbare werkenden met weinig onderhandelingspositie. Dit onderdeel leidde tot veel discussie, omdat critici vonden dat een uurtarief op zichzelf niet automatisch iets zegt over ondernemerschap.

Nieuwe koers

Waarom lijkt de overheid nu meer richting de Zelfstandigenwet te bewegen?

Inmiddels lijkt duidelijk te worden dat de overheid een andere koers wil varen. Waar de VBAR sterk gericht was op het beoordelen van mogelijk werknemerschap, legt de nieuwe Zelfstandigenwet juist meer nadruk op de vraag wanneer iemand aantoonbaar zelfstandig ondernemer is.

Daardoor verschuift de focus meer richting ondernemerschap in plaats van uitsluitend controle op schijnzelfstandigheid. De verwachting is daarom dat grote delen van de VBAR uiteindelijk vervangen zullen worden door de Zelfstandigenwet.

Alleen bepaalde onderdelen, zoals het rechtsvermoeden bij lage tarieven, zouden mogelijk gedeeltelijk behouden kunnen blijven.

Vergelijking

Wat is het verschil tussen de VBAR en de Zelfstandigenwet?

De VBAR heeft een sterke focus op werknemerschap, legt nadruk op gezagsverhouding, beoordeelt vanuit arbeidsrecht en richt zich op het risico op loondienst.

De Zelfstandigenwet heeft juist meer focus op ondernemerschap, legt nadruk op zelfstandig gedrag, beoordeelt ondernemerskenmerken en besteedt meer aandacht aan zelfstandig ondernemerschap in de praktijk.

Daardoor ervaren veel zzp'ers de Zelfstandigenwet als een positievere benadering van ondernemerschap dan de oorspronkelijke VBAR.

Praktijk

Waarom blijft de praktijk belangrijk?

Zowel onder de VBAR als onder de toekomstige Zelfstandigenwet blijft waarschijnlijk gelden dat niet alleen contracten belangrijk zijn. De overheid kijkt vooral naar de feitelijke samenwerking.

Daarbij spelen vragen mee als hoeveel vrijheid iemand heeft, wie bepaalt hoe gewerkt wordt, of sprake is van ondernemersrisico, hoeveel opdrachtgevers iemand heeft, hoe afhankelijk iemand is van één opdrachtgever en hoe zelfstandig iemand daadwerkelijk werkt.

Daardoor blijft de dagelijkse praktijk een belangrijke rol spelen bij de beoordeling van arbeidsrelaties.

Opdrachtgevers

Waarom volgen opdrachtgevers deze ontwikkelingen zo kritisch?

Veel organisaties willen zelfstandigen blijven inzetten vanwege flexibiliteit, specialistische kennis, tijdelijke capaciteit, personeelstekorten en projectmatig werk.

Tegelijkertijd willen zij voorkomen dat achteraf wordt geoordeeld dat sprake was van loondienst. Daardoor proberen veel opdrachtgevers arbeidsrelaties beter vast te leggen en risico's beter inzichtelijk te maken.

Keurmerk

ZZP OK! Keurmerk

Het ZZP OK! Keurmerk richt zich op het screenen van zelfstandig ondernemerschap en arbeidsrelaties aan de hand van actuele ontwikkelingen rondom schijnzelfstandigheid, de Wet DBA, de VBAR en de Zelfstandigenwet.

Tijdens de screening wordt gekeken naar factoren zoals ondernemersrisico, meerdere opdrachtgevers, marktactiviteit, vrijheid van uitvoering, investeringen, werkrelatie en zelfstandigheid in de praktijk.

Het doel is om zzp'ers en opdrachtgevers meer inzicht te geven in mogelijke aandachtspunten en risico's binnen een samenwerking.

Lees meer over het keurmerk Bezoek zzpokkeurmerk.nl

Conclusie

De VBAR was bedoeld om meer duidelijkheid te geven over arbeidsrelaties en schijnzelfstandigheid, maar zorgde tegelijkertijd voor veel discussie en onzekerheid onder zzp'ers en opdrachtgevers.

Inmiddels lijkt de overheid echter steeds meer richting de Zelfstandigenwet te bewegen, waarbij de nadruk meer komt te liggen op ondernemerschap en zelfstandig gedrag in plaats van uitsluitend het risico op werknemerschap.

Daardoor blijft één vraag centraal staan: wanneer is iemand écht zelfstandig ondernemer, en hoe kan dat overtuigend worden aangetoond?