Wet DBA

Wet DBA uitgelegd: waarom deze wet Nederland al jaren bezighoudt

De Wet DBA is inmiddels uitgegroeid tot een van de meest besproken wetten binnen de Nederlandse arbeidsmarkt. Vooral zzp'ers, opdrachtgevers, HR afdelingen en bemiddelingsbureaus hebben dagelijks te maken met de gevolgen van deze regelgeving.

Op deze pagina leggen we uit hoe de Wet DBA werkt, waarom de handhaving zoveel impact heeft en wat dit betekent voor zowel zelfstandigen als opdrachtgevers.

Handhaving Arbeidsrelatie Ondernemersrisico Schijnzelfstandigheid

Wat betekent het?

Wat betekent Wet DBA?

Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties is de volledige naam van de Wet DBA. Deze wet werd ingevoerd om beter te kunnen beoordelen of iemand daadwerkelijk zelfstandig ondernemer is, of dat er feitelijk sprake is van een dienstverband.

De Wet DBA verving destijds de oude VAR-verklaring. Onder het VAR systeem konden opdrachtgevers relatief eenvoudig samenwerken met zzp'ers zonder grote risico's te lopen. Volgens de overheid bood dat systeem echter te weinig bescherming tegen schijnconstructies. Daarom kwam de Wet DBA.

Sindsdien zijn opdrachtgevers en opdrachtnemers samen verantwoordelijk geworden voor het correct beoordelen van de arbeidsrelatie.

Aanleiding

Waarom werd de Wet DBA ingevoerd?

Volgens de overheid groeide het aantal zelfstandigen in Nederland snel, terwijl tegelijkertijd situaties ontstonden waarin mensen officieel als zzp'er werkten, maar in de praktijk bijna hetzelfde functioneerden als werknemers in loondienst.

De overheid maakte zich zorgen over schijnzelfstandigheid, misbruik van zzp constructies, verlies van belastinginkomsten, ontwijking van sociale premies, concurrentie tussen werknemers en zelfstandigen en de bescherming van werkenden.

Met de Wet DBA wilde de overheid beter kunnen controleren of arbeidsrelaties daadwerkelijk voldoen aan de kenmerken van zelfstandig ondernemerschap.

Onrust

Waarom zorgt de Wet DBA voor zoveel problemen?

De grootste uitdaging van de Wet DBA is dat er geen simpele regel bestaat waarmee vooraf volledige zekerheid kan worden gegeven.

Veel ondernemers hopen op een duidelijke checklist zoals: wel meerdere opdrachtgevers is veilig, geen rooster is veilig of hoog uurtarief is veilig. Maar zo werkt het in de praktijk niet.

De Belastingdienst kijkt naar het totaalplaatje van de samenwerking. Daardoor blijft veel afhankelijk van interpretatie en dat zorgt voor onzekerheid.

Opdrachtgevers

Waarom zijn opdrachtgevers bang geworden?

Veel organisaties zijn de afgelopen jaren voorzichtiger geworden met het inhuren van zzp'ers. Niet omdat zij geen zelfstandigen meer willen inzetten, maar omdat zij bang zijn voor de mogelijke gevolgen wanneer de Belastingdienst achteraf oordeelt dat sprake was van loondienst.

Mogelijke risico's voor opdrachtgevers zijn naheffingen loonbelasting, premies werknemersverzekeringen, boetes, rente, juridische procedures en reputatieschade.

Daardoor zijn veel organisaties kritischer gaan kijken naar de manier waarop zij zelfstandigen inhuren.

Zzp'ers

Waarom voelen veel zzp'ers de gevolgen?

Veel zelfstandigen merken dat opdrachtgevers terughoudender zijn geworden. Vooral in sectoren waar veel discussie bestaat over schijnzelfstandigheid zien zzp'ers dat opdrachten verdwijnen, contracten niet worden verlengd, organisaties weer personeel zoeken in loondienst, extra controles worden uitgevoerd en aanvullende documenten worden gevraagd.

Sommige zelfstandigen ervaren hierdoor veel onzekerheid over hun toekomst als ondernemer.

Praktijk

De praktijk is belangrijker dan het contract

Een veelgemaakte fout is dat mensen denken dat een goed contract automatisch voldoende bescherming biedt. Maar bij de Wet DBA kijkt de Belastingdienst vooral naar de praktijk.

Dus vragen zoals hoe iemand wordt aangestuurd, wie de werktijden bepaalt, of er vrijheid van uitvoering is, of de ondernemer risico loopt, of iemand volledig zelfstandig werkt, of iemand opdrachten kan weigeren en of iemand zich mag laten vervangen, spelen vaak een grotere rol dan alleen de tekst in een overeenkomst.

Risico

Wanneer ontstaat risico op schijnzelfstandigheid?

Hoewel iedere situatie anders is, zijn er bepaalde signalen die volgens de Belastingdienst kunnen wijzen op een verkapt dienstverband.

jarenlang vrijwel fulltime voor één opdrachtgever werken
verplicht dezelfde roosters draaien als personeel
weinig vrijheid hebben in de uitvoering van het werk
volledig worden aangestuurd door de opdrachtgever
geen ondernemersrisico lopen
onderdeel lijken van de normale personeelsstructuur

Dit betekent niet automatisch dat sprake is van schijnzelfstandigheid, maar het kan wel leiden tot extra risico's.

Sectoren

Welke sectoren hebben veel te maken met de Wet DBA?

De Wet DBA geldt voor alle sectoren, maar sommige branches hebben er extra veel mee te maken. Dat komt doordat daar relatief vaak langdurige inzet van zelfstandigen voorkomt of doordat de scheidslijn tussen zelfstandig werk en loondienst snel vervaagt.

Zorg

Binnen de zorg heeft de Wet DBA veel impact gehad. Vooral doordat zorginstellingen bang zijn geworden voor controles en naheffingen. Veel organisaties proberen daarom de inzet van zzp'ers te beperken of strenger te controleren.

Bouw

Ook in de bouwsector kijkt de Belastingdienst kritisch naar arbeidsrelaties, vooral bij langdurige samenwerkingen of situaties waarin weinig zelfstandigheid zichtbaar is.

Logistiek en transport

Binnen transport en bezorgdiensten bestaan regelmatig discussies over de vraag in hoeverre chauffeurs daadwerkelijk zelfstandig zijn.

IT en consultancy

Zelfs hoogopgeleide professionals kunnen risico lopen wanneer zij jarenlang binnen één organisatie functioneren alsof zij onderdeel zijn van het vaste personeel.

Waarom discussie

Waarom blijft er zoveel discussie bestaan?

De Wet DBA blijft ingewikkeld omdat iedere situatie anders is. Twee zzp'ers kunnen exact hetzelfde werk doen, maar toch anders worden beoordeeld door verschillen in vrijheid, ondernemersrisico, opdrachtgeverschap, duur van de samenwerking, aansturing en manier van werken.

Daardoor blijft veel afhankelijk van interpretatie en omstandigheden.

Risico beperken

Hoe proberen organisaties risico's te beperken?

Steeds meer organisaties voeren vooraf controles uit voordat zij nog met zelfstandigen samenwerken.

screenings
controle van ondernemerschap
beoordeling van werkrelaties
documentatie van samenwerking
aanvullende overeenkomsten
interne compliance controles

Het doel hiervan is om beter inzicht te krijgen in mogelijke risico's rondom schijnzelfstandigheid.

Keurmerk

ZZP OK! Keurmerk

Het ZZP OK! Keurmerk richt zich op het screenen van zelfstandig ondernemerschap en arbeidsrelaties aan de hand van actuele aandachtspunten rondom de Wet DBA en schijnzelfstandigheid.

Tijdens de screening wordt gekeken naar factoren zoals meerdere opdrachtgevers, ondernemersrisico, vrijheid van uitvoering, marktactiviteit, investeringen, werkrelatie en zelfstandigheid in de praktijk.

Het doel is om zowel zzp'ers als opdrachtgevers meer inzicht te geven in mogelijke aandachtspunten en risico's binnen een samenwerking.

Lees meer over het keurmerk Bezoek zzpokkeurmerk.nl

Conclusie

De Wet DBA heeft de manier waarop Nederland naar zelfstandig ondernemerschap kijkt sterk veranderd.

Waar opdrachtgevers vroeger vaak zonder veel zorgen zelfstandigen konden inhuren, wordt tegenwoordig veel kritischer gekeken naar arbeidsrelaties en ondernemerschap.

Daardoor zijn zowel zzp'ers als opdrachtgevers steeds meer bezig met vragen zoals: is er echt sprake van zelfstandig ondernemerschap, hoe groot zijn de risico's, hoe richt je een samenwerking veilig in en welke signalen kunnen wijzen op schijnzelfstandigheid?

De verwachting is dat controles en handhaving de komende jaren verder zullen toenemen. Juist daarom wordt het steeds belangrijker om arbeidsrelaties goed vast te leggen en ondernemerschap duidelijk aantoonbaar te maken.